Хэлэлцүүлгийг 2015 оны 05 дугаар сарын 08-ны өдрийн 10.00 цагаас сумын Засаг даргын Тамгын газрын хуралдааны танхимд эхэлж 20.30 минутанд дууслаа. Хэлэлцүүлгийн хөтлөгчөөр Сумын Иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын нарийн бичгийн дарга Б.Навчаа, тэмдэглэл бичигчээр сумын ЗДТГ-ны НХБМэргэжилтэн Б.Ариунжаргал нар ажиллав. Хууль эрх зүйн тайлбар өгөгчөөр Хууль зүйн мэргэжилтэн Б.Эрдэнэхуяг, Байгаль Орчны Бодлогын мэргэжилтэн Э.Анхбаяр нар оролцсон. Хэлэлцүүлэгт нутгийн өөрөө удирдах байгууллагын төлөөлөл 8 хүн, Нутгийн захиргааны байгууллагын төлөөлөл 9 хүн, Төсөвт байгууллагын төлөөлөл-3 хүн, Төрийн бус байгууллагын төлөөлөл 2 хүн, Говийн бага дархан цаазат газрын төлөөлөл 2 хүн, Хил хамгаалах байгууллагын төлөөлөл 2 хүн, Иргэд малчдын төлөөлөл 24 хүн нийт 50 хүн хамрагдсан.
Хэлэлцүүлгийг : “Газар эзэмшил, бэлчээр” гэсэн ерөнхий сэдвийн дор дараах 6 дэд сэдвийн хүрээнд ярилцлага хэлбэрээр зохион явуулсан.
Үүнд:
1.Газар зохион байгуулалтын төлөвлөгөө гэж ву вэ. Түүнийг боловсруулах суурь үндэс, хэрэгжүүлэх арга зам, энэ төлөвлөгөөг хэрэгжүүлснээр гарах үр дүн.
2.Газрын нэгдмэл сан, сангийн ангилал, нэгдмэл сангийн тайлан
3.Газар эзэмшил, өмчлөлийн талаарх хууль эрх зүй, түүний хэрэгжилт, хэрэгжүүлэхэд гарч буй саад бэрхшээл, түүнээс гарах арга зам
4.Өвөлжөө, хаваржааны доорхи газар, бэлчээр ашиглах, хамгаалах, отор хадлангийн талбай, ган зудын үе дэх нүүдэл
5.Орон нутагт ашигт малтмал эрэх, хайх, ашиглах эрх зүйн үндэс, одоогийн нөхцөл байдал
6.Тусгай хамгаалалтанд, тусгай хэрэгцээнд газар авах, түүнд мөрдөх дэглэм
Хэлэлцүүлэг эхлэхийн өмнө хэлэлцүүлгийн үед баримтлах дэг, хэлэлцүүлгэнээс гарах үр дүнгээ тодорхойлсон.
Үр дүн нь:
1.Газрын талаар төрөөс баримтлах бодлого, газрын тухай багц хуулийн зохицуулалтад өгөх саналуудыг гаргана.
2. Сумын хэмжээнд газар эзэмшил, өмчлөл, ашиглалтанд гарч байгаа алдаа дутагдал, саад бэрхшээл юу байна. Түүнийг засаж залруулах, давж гарах арга замыг олсон байна.
3. Оролцогчдод Газрын тухай хууль, холбогдох дүрэм журам, газрын талаар орон нутгаас хэрэгжүүлж байгаа болон цаашид хэрэгжүүлэх ажлын талаар мэдээллийг олж авсан байна.
Хэлэлцүүлгэнээс гарсан санаанууд:
1.Сумын Газар зохион байгуулалтын төлөвлөгөөг хууль, дүрэм журмын дагуу боловсруулах - Иргэдийн санал авах, суурин болон хээрийн судалгааг заавал хийж байх, Сумын ИТХ-аар батлагдсан даруйд иргэдэд болон малчдад багийн өдөрлөгөөр танилцуулж байх. Одоо бидний баталж байгаа төлөвлөгөө нь зөвхөн газар эзэмшүүлэх, өмчлүүлэх талаарх асуудал орсон байдаг. Тиймээс Газрыг хамгаалах, нөхөн сэргээх, бэлчээр эзэмших, ашиглах хамгаалах, отрын нөөц газрын талаар цогцоор нь төлөвлөгөөнд тусган батлуулж байхаар.
2.Багийн Засаг дарга болон газрын даамал, байгаль орчны бодлогын мэргэжилтэн зэрэг албадуудын ажлын төлөвлөгөө болон гэрээнд газрын талаар авч хэрэгжүүлэх эрх үүргийг оруулж, зохион байгуулсан ажлын үр дүнг ажил дүгнэхэд тэргүүн ээлжинд тооцож байх.
3.Сумын Газрын даамалын орон тоон дээр яаралтай мэргэжлийн хүн авч ажиллуулах. Газрын даамлыг орчин үеийн багаж тоног төхөөрөмжөөр хангах.
4.Газрын тухай хуулийн 23 дугаар зүйлийн 23.4.3-т заасан Сумын Газрын даамлын бүрэн эрхэд “Эзэмшил, ашиглалтад олгогдсон газрын хэмжээ заагийг газар дээр нь тэмдэгжүүлж, координатжуулах, тэдгээрийн кадастрын зургийг үйлдэж, газрын улсын бүртгэлд бүртгэх” гэсэн эрхийн кадастрын зураг үйлдэх, улсын бүртгэлд бүртгэх эрх нь суманд хэрэгжихгүй байна. Кадастрын зураг хийх мэргэжилтэн нь Дорноговь аймгийн хэмжээнд ганц байдаг. Тиймээс газар өмчлөх, эзэмшихэд хамгийн их хүндрэл саад бэрхшээл нь энэ болж байна.
5.Газрын тухай хууль, Тусгай хамгаалалттай газар нутгийн тухай хууль нь хоорондоо зөрчилддөг.
6.Хатанбулаг сум нь өмнө талаараа 200 гаруй км газар нутгаар БНХАУ-тай хиллэдэг. Хилийн зурвас газар нь хуулиар 15 км байдаг. Үүнийг 10 км болгох санал
7.Улсын тусгай хамгаалалттанд байгалийн нөөц газрын зориулалтаар авсан байдагийг өөрчилж Дархан цаазат газар болгох.
8.Ханги-Мандалын боомтон дээр хууль бусаар газар эзэмшиг ашиглаж үйл ажиллагаа явуулж байгаад Орон нутгийн удирдлагууд иргэдтэйгээ хамтарч тэмцэх
9.Газрын тухай хуулинд газрыг Монгол Улсын иргэн бүр нэг удаа үнэгүй өмчлөхөөр заасан. Нэг удаа үнэгүй өмчлөх эрх нь 18 нас хүрээд иргэний эрх зүйн чадамжтай болсон үед үүсч байхаар хуулинд тусгаж өгөх. Хугацааг хязгааргүй болгох
10.Сумын ИТХ-аас газар зохион байгуулалтын төлөвлөгөөг батлагдсаны дараа Газрын даамлаас Өргөдөл авахдаа зарыг нийтэд ил тод байхаар тавих, өргөдөл хүлээн авах хугацааг уртасгах. Өргөдлийнг заавал тойм зургийн хамт авч байх.
11.Газрын тухай хуулинд Орон нутгийн эрх хэмжээг нэмэгдүүлэх
12.Газар өмчлөх, эзэмших гэрээг гэрчилгээний хамт өмчлөгч, эзэмшигчдэд хүлээлгэн өгч байх.
13.Өрх бүр бэлчээрийн даацыг тодорхойлж багийн хэмжээний газрын бэлчээрийн даацыг багийн Засаг дарга нар жил бүр тодорхойлж төлөвлөгөөнд тусгаж байх.
14.Сумын Отрын нөөц бэлчээрийг тогтоох
15.Баг бүрд усны нөөцийг тогтоох, гүн өрмийн худгийн тоог нэмэгдүүлэх
16.Өвөлжөө хаваржааны газрын бэлчээр хоорондын зайг Багийн ИНХ-аар тогтоож өгөх.
17.Ханбогдын айл өрхийн иргэншлийн асуудлыг яаралтай шийдвэрлэх талаар
18.Бэлчээр хамгаалах зорилгоор малчдын бүлэг байгуулах, санал санаачлагыг дэмжих
19.Ашиглалтын лиценз авахад тухайн талбай байрших БИНХ-ын шийдвэрийг үндэслэн олгож байхаар нарийн тусгаж өгөх
20.Ашигт малтмалын тухай хуулийн 19.4 дэх заалт өгт хэрэгжихгүй байна.Аймаг нийслэлийн Засаг дарга 19.3-т заасан мэдэгдлийг тухайн сумын ИТХ-д саналаа ирүүлдэггүй, сумын ИТХ-ын саналыг авдаггүй.
21.Тухайн орон нутагт гарсан зөрчлийн торгуулийн орлогыг орон нутгийн төсвийн дансанд оруулах талаар хуулинд санал оруулахаар нийт 21 саналыг нэгтгэн гаргав.
Хэлэлцүүлгийг : “Газар эзэмшил, бэлчээр” гэсэн ерөнхий сэдвийн дор дараах 6 дэд сэдвийн хүрээнд ярилцлага хэлбэрээр зохион явуулсан.
Үүнд:
1.Газар зохион байгуулалтын төлөвлөгөө гэж ву вэ. Түүнийг боловсруулах суурь үндэс, хэрэгжүүлэх арга зам, энэ төлөвлөгөөг хэрэгжүүлснээр гарах үр дүн.
2.Газрын нэгдмэл сан, сангийн ангилал, нэгдмэл сангийн тайлан
3.Газар эзэмшил, өмчлөлийн талаарх хууль эрх зүй, түүний хэрэгжилт, хэрэгжүүлэхэд гарч буй саад бэрхшээл, түүнээс гарах арга зам
4.Өвөлжөө, хаваржааны доорхи газар, бэлчээр ашиглах, хамгаалах, отор хадлангийн талбай, ган зудын үе дэх нүүдэл
5.Орон нутагт ашигт малтмал эрэх, хайх, ашиглах эрх зүйн үндэс, одоогийн нөхцөл байдал
6.Тусгай хамгаалалтанд, тусгай хэрэгцээнд газар авах, түүнд мөрдөх дэглэм
Хэлэлцүүлэг эхлэхийн өмнө хэлэлцүүлгийн үед баримтлах дэг, хэлэлцүүлгэнээс гарах үр дүнгээ тодорхойлсон.
Үр дүн нь:
1.Газрын талаар төрөөс баримтлах бодлого, газрын тухай багц хуулийн зохицуулалтад өгөх саналуудыг гаргана.
2. Сумын хэмжээнд газар эзэмшил, өмчлөл, ашиглалтанд гарч байгаа алдаа дутагдал, саад бэрхшээл юу байна. Түүнийг засаж залруулах, давж гарах арга замыг олсон байна.
3. Оролцогчдод Газрын тухай хууль, холбогдох дүрэм журам, газрын талаар орон нутгаас хэрэгжүүлж байгаа болон цаашид хэрэгжүүлэх ажлын талаар мэдээллийг олж авсан байна.
Хэлэлцүүлгэнээс гарсан санаанууд:
1.Сумын Газар зохион байгуулалтын төлөвлөгөөг хууль, дүрэм журмын дагуу боловсруулах - Иргэдийн санал авах, суурин болон хээрийн судалгааг заавал хийж байх, Сумын ИТХ-аар батлагдсан даруйд иргэдэд болон малчдад багийн өдөрлөгөөр танилцуулж байх. Одоо бидний баталж байгаа төлөвлөгөө нь зөвхөн газар эзэмшүүлэх, өмчлүүлэх талаарх асуудал орсон байдаг. Тиймээс Газрыг хамгаалах, нөхөн сэргээх, бэлчээр эзэмших, ашиглах хамгаалах, отрын нөөц газрын талаар цогцоор нь төлөвлөгөөнд тусган батлуулж байхаар.
2.Багийн Засаг дарга болон газрын даамал, байгаль орчны бодлогын мэргэжилтэн зэрэг албадуудын ажлын төлөвлөгөө болон гэрээнд газрын талаар авч хэрэгжүүлэх эрх үүргийг оруулж, зохион байгуулсан ажлын үр дүнг ажил дүгнэхэд тэргүүн ээлжинд тооцож байх.
3.Сумын Газрын даамалын орон тоон дээр яаралтай мэргэжлийн хүн авч ажиллуулах. Газрын даамлыг орчин үеийн багаж тоног төхөөрөмжөөр хангах.
4.Газрын тухай хуулийн 23 дугаар зүйлийн 23.4.3-т заасан Сумын Газрын даамлын бүрэн эрхэд “Эзэмшил, ашиглалтад олгогдсон газрын хэмжээ заагийг газар дээр нь тэмдэгжүүлж, координатжуулах, тэдгээрийн кадастрын зургийг үйлдэж, газрын улсын бүртгэлд бүртгэх” гэсэн эрхийн кадастрын зураг үйлдэх, улсын бүртгэлд бүртгэх эрх нь суманд хэрэгжихгүй байна. Кадастрын зураг хийх мэргэжилтэн нь Дорноговь аймгийн хэмжээнд ганц байдаг. Тиймээс газар өмчлөх, эзэмшихэд хамгийн их хүндрэл саад бэрхшээл нь энэ болж байна.
5.Газрын тухай хууль, Тусгай хамгаалалттай газар нутгийн тухай хууль нь хоорондоо зөрчилддөг.
6.Хатанбулаг сум нь өмнө талаараа 200 гаруй км газар нутгаар БНХАУ-тай хиллэдэг. Хилийн зурвас газар нь хуулиар 15 км байдаг. Үүнийг 10 км болгох санал
7.Улсын тусгай хамгаалалттанд байгалийн нөөц газрын зориулалтаар авсан байдагийг өөрчилж Дархан цаазат газар болгох.
8.Ханги-Мандалын боомтон дээр хууль бусаар газар эзэмшиг ашиглаж үйл ажиллагаа явуулж байгаад Орон нутгийн удирдлагууд иргэдтэйгээ хамтарч тэмцэх
9.Газрын тухай хуулинд газрыг Монгол Улсын иргэн бүр нэг удаа үнэгүй өмчлөхөөр заасан. Нэг удаа үнэгүй өмчлөх эрх нь 18 нас хүрээд иргэний эрх зүйн чадамжтай болсон үед үүсч байхаар хуулинд тусгаж өгөх. Хугацааг хязгааргүй болгох
10.Сумын ИТХ-аас газар зохион байгуулалтын төлөвлөгөөг батлагдсаны дараа Газрын даамлаас Өргөдөл авахдаа зарыг нийтэд ил тод байхаар тавих, өргөдөл хүлээн авах хугацааг уртасгах. Өргөдлийнг заавал тойм зургийн хамт авч байх.
11.Газрын тухай хуулинд Орон нутгийн эрх хэмжээг нэмэгдүүлэх
12.Газар өмчлөх, эзэмших гэрээг гэрчилгээний хамт өмчлөгч, эзэмшигчдэд хүлээлгэн өгч байх.
13.Өрх бүр бэлчээрийн даацыг тодорхойлж багийн хэмжээний газрын бэлчээрийн даацыг багийн Засаг дарга нар жил бүр тодорхойлж төлөвлөгөөнд тусгаж байх.
14.Сумын Отрын нөөц бэлчээрийг тогтоох
15.Баг бүрд усны нөөцийг тогтоох, гүн өрмийн худгийн тоог нэмэгдүүлэх
16.Өвөлжөө хаваржааны газрын бэлчээр хоорондын зайг Багийн ИНХ-аар тогтоож өгөх.
17.Ханбогдын айл өрхийн иргэншлийн асуудлыг яаралтай шийдвэрлэх талаар
18.Бэлчээр хамгаалах зорилгоор малчдын бүлэг байгуулах, санал санаачлагыг дэмжих
19.Ашиглалтын лиценз авахад тухайн талбай байрших БИНХ-ын шийдвэрийг үндэслэн олгож байхаар нарийн тусгаж өгөх
20.Ашигт малтмалын тухай хуулийн 19.4 дэх заалт өгт хэрэгжихгүй байна.Аймаг нийслэлийн Засаг дарга 19.3-т заасан мэдэгдлийг тухайн сумын ИТХ-д саналаа ирүүлдэггүй, сумын ИТХ-ын саналыг авдаггүй.
21.Тухайн орон нутагт гарсан зөрчлийн торгуулийн орлогыг орон нутгийн төсвийн дансанд оруулах талаар хуулинд санал оруулахаар нийт 21 саналыг нэгтгэн гаргав.